facebook
Angelini
zapalenie oskrzelików u dzieci

Tantum Verde®

Zapalenie oskrzelików

Zapalenie oskrzelików (bronchiolitis) to najczęściej spotykana postać kliniczna zakażenia dolnych dróg oddechowych u niemowląt i małych dzieci (poniżej 2. roku życia). Przebieg choroby jest dynamiczny i zmienny – objawy utrzymują się średnio przez 2-3 tygodnie. Dominującym czynnikiem etiologicznym są wirusy, w szczególności wirus syncytium nabłonka oddechowego (RSV). Rozpoznanie ustala się przede wszystkim na podstawie obrazu klinicznego; ewentualne badania dodatkowe z reguły pomagają określić tylko stopień ciężkości zapalenia oskrzelików.

Zapalenie oskrzelików u dzieci

Zapalenie oskrzelików należy do infekcyjnych zapaleń obejmujących obwodowe odcinki dróg oddechowych i przyczyniających się do ich obturacji. Charakterystyczną cechą choroby w okresie wczesnodziecięcym jest zmienny przebieg. W czasie zakażenia dochodzi do obrzęku, martwicy komórek nabłonkowych z ich złuszczaniem do światła dróg oddechowych oraz nadprodukcji i zalegania treści śluzowej. Może to prowadzić do niedrożności dolnych dróg oddechowych z ciężkimi incydentami w postaci okresowego bezdechu oraz progresji zaburzeń oddechowych.

Najczęstszy patogen to wirus syncytium nabłonka oddechowego (Respiratory Syncytial Virus – RSV), który stwierdza się u blisko 75 proc. dzieci leczonych szpitalnie. RSV jest wydalany z organizmu przez ok. tydzień-dwa. Objawy choroby mogą wywołać też inne patogeny, w tym rhinovirus, ludzki metapneumowirus (hMPV), wirus grypy, wirus grypy rzekomej, adenowirus, a także bakteria Mycoplasma pneumoniae.

Obserwuje się sezonowość zachorowań na zapalenie oskrzelików – W Europie to okres od późnej jesieni do wiosny ze szczytem w styczniu lub lutym. Na zapalenie oskrzelików zapadają przede wszystkim niemowlęta między 2. a 6. miesiącem życia. Chłopcy chorują nieco częściej niż dziewczynki. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową. W większości przypadków zapalenie oskrzelików ma łagodny przebieg, ale 1-2 proc. dzieci wymaga hospitalizacji.

Do czynników predysponujących do rozwoju choroby należą wcześniactwo, niedobory odporności, współistnienie chorób neurologicznych, układu krążenia i układu oddechowego. Poza tym do grupy ryzyka zaliczają się dzieci poniżej 3. miesiąca życia, dzieci uczęszczające do żłobka, karmione sztucznie lub niesczepione według aktualnego kalendarza szczepień.

Obraz kliniczny

Typowe objawy zapalenia oskrzelików poprzedza tzw. okres zwiastunowy, który przebiega z objawami zakażenia górnych dróg oddechowych i niewysoką gorączką (w niektórych przypadkach gorączka nie występuje). Towarzyszą im nieżyt nosa i kaszel, który utrzymuje się przez cały okres choroby.

Choroba o łagodnym przebiegu ustępuje samoistnie po tygodniu-dwóch. W cięższych przypadkach po 3 dobach może pojawić się brak łaknienia, płaczliwość, torsje i duszność ze zwiększonym wysiłkiem oddechowym oraz wciąganiem przestrzeni międzyżebrowych, dołka jarzmowego pod brodą, dołków nad- i podobojczykowych. Występuje świst wydechowy, który pozwala różnicować zapalenie oskrzelików z płatowym bakteryjnym zapaleniem płuc (przebiegającym z reguły bez świstów i skurczów oskrzeli). Poza tym oddech bywa wydłużony, pojawia się gra skrzydełek nosa, przyspieszenie rytmu serca i sinica (wokół warg) świadcząca o niskiej saturacji. Okresowe bezdechy, do których dochodzi w trakcie duszności, to sygnał, że dziecko wymaga hospitalizacji.

Rozpoznanie zapalenia oskrzelików ustala się przede wszystkim na podstawie objawów klinicznych. Badanie osłuchowe pozwala stwierdzić uogólnione, obustronne świsty nad polami płucnymi, wskazujące na obturację dróg oddechowych.

Zdjęcia RTG klatki piersiowej mogą wykazywać rozdęcie miąższu płuc, ogniska niedodmy i zagęszczenia zapalne. W niektórych przypadkach, dla potwierdzenia obecności antygenów RSV, wykonuje się wymaz z jamy nosowo-gardłowej.

Znaczny procent dzieci kieruje się na leczenie w warunkach domowych z obowiązkową, systematyczną (codzienną) kontrolą lekarską.

Leczenie

Leczenie zapalenia oskrzelików u najmłodszych pacjentów przeprowadza się pod ścisłą kontrolą lekarską – prawidłowa opieka wymaga bezwzględnego stosowania się do wszystkich zaleceń. Należy mieć na uwadze, że wskazania do konkretnego postępowania terapeutycznego są mocno związane z indywidualnym przypadkiem i uzależnione od oceny klinicznej.

Powinno się zapewnić niemowlęciu dopływ świeżego powietrza oraz monitorować jego tętno i oddech. Trzeba ułatwić dziecku oddychanie (pewną ulgę może przynieść pozycja półsiedząca), z reguły konieczne jest nawadnianie organizmu. Wszystkie inne metody leczenia mogą budzić kontrowersje.

U niektórych pacjentów stosuje się leki rozszerzające oskrzela. Nie zaleca się podawania leków przeciwzapalnych, jak glikokortykosteroidy wziewne lub systemowe. Antybiotykoterapię rozważa się u dzieci, u których doszło do powikłań bakteryjnych lub stwierdzono zakażenie bakterią Mycoplasma pneumoniae. O stosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych zarówno ogólnych (ibuprofen), jak miejscowych (benzydamina) powinien zdecydować lekarz.

W przypadkach hipoksemii – następstwa trudności w wymianie gazowej w drogach oddechowych – zaleca się tlenoterapię. Niewielki odsetek dzieci z zapaleniem oskrzelików (leczonych szpitalnie) wymaga zaintubowania i wentylacji mechanicznej.

Nie wolno zapominać, że RSV prowadzi do uszkodzeń nabłonka dróg oddechowych. Niemowlę po zapaleniu oskrzelików jest bardziej narażone na nawrót obturacji oskrzeli przed ukończeniem 13. miesiąca życia.

lek. med. Damian Korzybski

Specjalista chorób wewnętrznych i specjalista chorób płuc